Goierriko industrializazioaren eta herri nortasunaren historia ezin da ulertu SD Beasain aipatu gabe. Mende bat baino gehiagoko ibilbidean, trenbidearen hotsa, CAF lantegiko txandak eta Loinazeko harmailen oihuak hari beraren parte izan dira. Beasaingo taldeak ez du inoiz izan futbol profesionalaren distira ekonomikorik, baina bai euskal futbolaren historian toki berezia eman dion nortasuna. Horregatik da gaur egun ere «vagoneroen» taldea: langileen, familiaren eta herri oso baten sentimenduaren isla.
1905ean sortutako klubak hainbat garai ezagutu ditu, garaipen handiak eta kolpe mingarriak, baina beti izan du ezaugarri bera: belaunaldiz belaunaldi transmititu den harrotasuna. Haren historia ez da soilik futbol partida batzuen kontakizuna; Beasainen beraren historia ere bada.
Hasierako urteak: futbola herri baten bihotzean
XX. mendearen hasieran Beasain hazkunde betean zegoen herria zen. Industria garatzen ari zen, eta aisialdiaren inguruko lehen elkarteak ere sortzen hasi ziren. 1904an Beasaingo Casinoa eratu zen, eta handik gutxira futbola gero eta presentzia handiagoa hartzen hasi zen herriko gazteen artean. Kirol berriak lilura berezia sortu zuen, eta urte gutxiren buruan Beasain Foot-ball Club jaio zen, gaur egungo SD Beasainen oinarriak ezarriz.
Lehen urte haietan ez zegoen gaur egungo antolakuntzarik. Taldeak lagunarteko partidak jokatzen zituen inguruko herrietako taldeekin, eta jokalariek beraiek arduratzen ziren bidaiak, materiala eta antolaketa prestatzeaz. Hala ere, futbolak berehala irabazi zuen herritarren bihotza, eta Sempere zelaia bilakatu zen asteburuetako topagune nagusietako bat.
1920ko hamarkadan klubak jauzi kualitatiboa eman zuen. Gipuzkoako txapelketetan parte hartzen hasi zen, eta jokalari onenak erakartzeko ahalegina egin zuen. Garai hartan iritsi zen Román Unanua, Real Zaragozako kapitain ohia, Beasaingo lehen entrenatzaile gisa. Ordura arte figura hori ia ezezaguna zen Euskal Herriko talde askotan, eta haren etorrerak profesionaltasun handiagoa ekarri zion taldeari.
Vagoneroen nortasuna
Beasain ezin da ulertu tren industriarik gabe. CAF enpresaren hazkundearekin batera, klubaren nortasuna ere sendotu egin zen. Horregatik ezizena ere: vagoneroak. Ez zen marketin kontua, baizik eta eguneroko bizimoduaren isla. Harmailetan langileak elkartzen ziren txandatik irten berritan, eta futbolak asteko nekeak alde batera uzteko aukera eskaintzen zien.
Harreman horrek azaldu egiten du zergatik izan duen SD Beasainek beti herriaren babesa. Ez zen soilik futbol taldea; komunitatearen ordezkaria zen. Inguruko herrietako zale ugari ere erakartzen hasi zen, Goierriko futbolaren erreferentzia bihurtuz.
Gerra Zibilaren etenaldia
Espainiako Gerra Zibilak kolpe latza eman zion klubari. Lehiaketak eten egin ziren, jokalari askok frontean amaitu zuten eta jarduera ia erabat desagertu zen. Behin gatazka amaituta, ordea, Beasainek berriro ekin zion bideari.
Baliabide gutxirekin baina ilusio handiz berreraiki zen erakundea. Garai hartako zuzendariek eta boluntarioek egindako lana ezinbestekoa izan zen klubak bizirik iraun zezan. Futbola berriro ere herriaren normaltasunaren sinbolo bihurtu zen.
Sempereko tragedia
46/47 denboraldia historiara igaro zen kirol arrazoiak baino gehiago gertaera dramatiko baten ondorioz. «Sempereko tragedia» izenez ezagutzen den pasarteak betiko markatu zuen klubaren memoria. Aldi berean, taldeak Regional Preferenten lehen denboraldia jokatu zuen eta mailari eusteko gai izan zen, etxeko jokalarien aldeko apustu sendoarekin.
Garai hartako kronikek azpimarratzen zuten arbitraje askok ez zietela mesederik egin Beasaingo jokalariei Atochan, Galen edo Ipuruan, baina hala ere taldeak nortasun handia erakutsi zuen. Aristeo bezalako futbolariek eta entrenatzaileek belaunaldi oso baten ikur bihurtu ziren.
Loinaz: aro berri baten hasiera
1958ko irailaren 7a data berezia da Beasaingo historian. Egun hartan inauguratu zen Loinaz futbol zelaia, Eibarren aurkako lagunarteko partida ikusgarri batekin. Beasainek 4-3 irabazi zuen, eta milaka zalek ospatu zuten herriak azkenik merezi zuen instalazioa izatea.
Garai hartako kronikek zioten Loinaz Gipuzkoako zelairik onenetakoa zela. Hasieran batzuek urrunegi zegoela pentsatu bazuten ere, zalantzak berehala desagertu ziren. Harmailak betetzen hasi ziren, eta Idiazabal, Lazkao, Segura edo Ormaiztegitik ere zale ugari hurbiltzen ziren astebururo.
Loinaz ez zen zelai huts bat; belaunaldi askoren oroitzapenak gordetzen dituen lekua bihurtu zen. Han ikasi zuten futbola ehunka haurrek, eta han bizi izan dira klubaren unerik handienetako batzuk.
Aristeo eta entrenatzaile handien arrastoa
SD Beasainen historian izen batzuk ezin dira ahaztu. Horietako bat Aristeo Ruiz da. Jokalari, entrenatzaile eta erreferente izan zen hainbat hamarkadatan. Taldearen izaera lehiakorra eta etxeko jokalarien aldeko filosofia ezin dira ulertu haren ekarpenik gabe.
Ondoren etorri ziren Ramón de Pedro, José Luis Piquín edo azken urteetan Mikel Arruabarrena bezalako entrenatzaileak. Bakoitzak bere garaiko erronkei aurre egin zien, baina guztiek partekatu zuten ideia bera: Beasainek bere nortasuna galdu gabe lehiatu behar zuen.
Historiako jokalaririk esanguratsuenak
Klubaren historian dozenaka futbolarik utzi dute arrastoa. Hasierako urteetan Arguiñano, Arrospide, Berriochoa, Palanque edo Potis bezalako izenek zaleen miresmena piztu zuten. Gerora, Echarte, Chinchurreta, Lerchundi, Damian, Emparanza edo Begiristain bezalako jokalariek maila handiko belaunaldiak osatu zituzten.
Azken urteetan, Ander Bengoetxea, Markel Pita, Eneko Lizaso, Asier Sansinenea edo Julen Olasagasti bezalako futbolariek idatzi dituzte klubaren azken orrialde garrantzitsuak, Beasain berriro ere maila nazionalean kokatuz.
Kopa eta igoera historikoak
67/68 denboraldia askorentzat ordura arteko onena izan zen. Aristeo berriro eserita zegoen aulkian eta taldeak denboraldi bikaina osatu zuen. Ligan hirugarren amaitu bazuen ere, benetako lorpena Aficionatuen Kopan iritsi zen.
Berazubin jokatutako finalean Ilintxa 3-1 menderatu zuen Beasainek. Echartek, Chinchurretak eta Lerchundik sartutako golekin altxatutako garaikurra klubaren historiako une gogoangarrienetako bat da.
70/71 denboraldian beste kapitulu garrantzitsu bat idatzi zen. Federazioaren berrantolaketak aurreko urtean igoera zapuztu bazuen ere, taldeak ez zuen amore eman. Ramón de Pedroren gidaritzapean Leioa, Portugalete eta Cortes mendean hartu zituen igoera fasean, eta Lehen Maila Erregionalera itzuli zen.
Hamarkada batzuk geroago, 1991n, Hirugarren Mailarako igoera lortu zuen berriro, eta urtebete eskas geroago Bigarren B Mailara iritsi zen lehen aldiz. Garai hartan SD Beasain Euskal Herriko futbol xumearen eredu bihurtu zen.
Ahaztezinak diren partidak
Klubaren historian badira belaunaldiz belaunaldi kontatzen diren neurketak. Loinaz inauguratzeko Eibarren aurkako 4-3 hura da horietako bat. Beste horrenbeste esan daiteke Berazubiko Aficionatuen Kopako finalaz.
Azken urteetako pasarterik zirraragarriena, ordea, Bigarren RFEFerako igoera izan da. Denboraldi hasiera zaila egin ondoren, taldeak sekulako susperraldia izan zuen. Portugaleteren aurkako finalaurrekoak eta Cortesen aurkako finalak erakutsi zuten taldearen izaera. Nafarroan lortutako 1-2ko garaipenaren ondoren, Loinaz lepo bete zen itzuliko partidan. Pita eta Ander Bengoetxearen golekin 2-0 nagusitu zen Beasain, eta milaka zalek aspaldiko ospakizunik handiena bizi zuten.
Harrobia, klubaren altxorrik handiena
SD Beasainen arrakastaren gakoa ez da inoiz fitxaketa handietan egon. Bere indarra harrobian eta inguruko futbolarien garapenean oinarritu da. Goierriko ehunka gaztek jantzi dute elastiko gorria lehen taldean debutatzeko ametsarekin.
Filosofia horri esker, klubak mende oso bat baino gehiago iraun du, kategoriak gorabehera. Belaunaldi bakoitzak aurrekoaren lekukoa hartu du, eta zaleek beti sentitu dute taldean euren herriko jokalariak ikustearen harrotasuna.
Ondare bat, emaitzetatik harago
SD Beasainen palmaresak igoerak, eskualdeko txapelketak eta Aficionatuen Kopako garaipen historikoa biltzen ditu, baina haren benetako ondarea ezin da garaikurretan bakarrik neurtu. Klubak belaunaldi osoak hezi ditu kirolaren bidez, Goierriko futbolaren erreferentzia bihurtu da eta euskal futbolaren historian bere lekua irabazi du.
Loinazeko harmailak ez dira inoiz izan soilik futbola ikusteko tokia. Han elkartu dira familiak, lagunak eta auzokideak. Han ospatu dira igoerak, han negar egin da porroten ondoren eta han transmititu da klubarekiko maitasuna aiton-amonetatik bilobengana.
Horregatik, SD Beasainen historia ez da iraganari begiratzeko ariketa hutsa. Etorkizunerako oinarria ere bada. Mende bat baino gehiago igaro da lehen baloia Beasaingo zelaietan jaurti zenetik, baina gaur egun ere herriak badaki bere taldeak zer ordezkatzen duen: lanaren kultura, konpromisoa, harrotasuna eta futbolarekiko pasio amaigabea.
