Gipuzkoako eskola-kirola urte askotan zehar kirol anitzeko praktikan, kirolaren hastapen hezitzailean eta espezializazioa atzeratzeko helburuan oinarritu da. Baina eredua aldaketa-une batean dago. Multikirolaren parte-hartzeak behera egin du, kluben kirol-eskoletan parte-hartzeak gora egin du eta 26/27 ikasturteak parte hartzeko baldintzak malgutuko ditu.
Horixe da, hain zuzen ere, Kirol Up ideien laborategiak argitaratu duen azken azterketaren abiapuntua. Gipuzkoako Eskola Kirolaren egoera eta datozen ikasturteetarako planteatutako aldaketak aztertzen ditu, eta galdera bat jartzen du mahai gainean: nola egokitu daiteke eredua eskola-umeen kirol-praktikari eutsi edo hura handitzeko, bere izaera hezitzailea eta kirol anitzeko ikuspegia galdu gabe?
Azterketak ez du Eskola Kirolaren egoera kritikotzat jotzen, baina bai aldaketa esanguratsu baten aurrean gaudela erakusten du. 24/25 ikasturtean 17.121 eskola-umek parte hartu zuten Multikirolan; 25/26an, berriz, 11.919k. 5.202 parte-hartzaile gutxiago dira, %30,4ko jaitsiera nominala. Foru Aldundiak %18,2ko jaitsiera doitua aipatzen du, erreferentziazko eskola-populazioak ere behera egin zuelako.
Multikirolaren aldaketa
Multikirolaren bilakaera da ereduaren egungo egoera ulertzeko datu nagusietako bat. Parte-hartzaile kopurua ez ezik, talde eta ikastetxe kopurua ere jaitsi egin da. Taldeak 1.493tik 1.111ra igaro dira eta parte hartu duten ikastetxeak 163tik 155era.
Datu horiek ez dira soilik estatistika bat. Eskola-umeek kirol-praktikara sartzeko dituzten bideetan aldaketa bat dagoela erakusten dute. Eta aldaketa hori ez da berdina izan Gipuzkoa osoan: jaitsierarik handienak Buruntzaldean izan dira, eta ondoren Bidasoa-Oiartzunen, Deban, Goierri-Tolosaldean eta Donostian.
Aldi berean, Foru Aldundiaren arabera, 5.000 adingabe inguru kirol bakarreko praktikari eta espezializazio goiztiarrari lotuta daude dagoeneko. Horrek eztabaida zahar bat berriz mahai gainean jartzen du: zer adinetan eta zer baldintzatan hasi behar da kirol jakin batean espezializatzen?
Klubek gero eta pisu handiagoa
Multikirolaren parte-hartzearen jaitsierarekin batera, kluben kirol-eskoletako parte-hartzeak gora egin du. 24/25 ikasturtean 10.464 parte-hartzaile izan ziren eta 25/26an 10.767, gutxi gorabehera %3 gehiago. Horrek ez du esan nahi Multikirola utzi duten eskola-ume guztiak klubetara joan direnik. Datuek ez dute halakorik baieztatzeko aukerarik ematen. Baina joera argi bat erakusten dute: kirol-hastapenerako kluben eskaintzak gero eta pisu handiagoa du, Multikirola kirol anitzeko ereduaren erreferentzia izaten jarraitzen duen bitartean.
Horregatik, eztabaida ezin da Multikirola kluben aurrean jartzearen inguruan planteatu. Erronka da bi errealitateak sistema berean uztartzea, klubek beren kirol-proiektuak garatu ahal izan ditzaten eta eskola-umeek kirol anitzeko esperientzia izateko aukera izan dezaten.
26/27: malgutasun handiagoa
Ikasturte berriko aldaketa nagusietako bat parte hartzeko baldintzen malgutzea da. Benjamin eta alebin kategorietan, jada ez da derrigorrezkoa Multikirolean parte hartzea klub baten jardueretan parte hartu ahal izateko. Horrek aurreko ereduan zegoen lotura bat aldatzen du eta familiei aukera handiagoa ematen die. Baina malgutasun horrek beste galdera bat ere planteatzen du: askatasun handiagoak eskola-umeen kirol-praktika handitzen lagunduko du, edo kirol bakarreko espezializazioa areagotuko du?
Eredu berriak malgutasun handiagoa eskaintzen du, halaber, ingurune hurbilean behar adinako eskaintzarik ez dagoenean edo modalitate minoritarioen kasuan. Kirol bakarreko jardueretan, astean entrenamenduko saio bat edo bi ezartzen dira erreferentzia gisa benjamin eta alebin kategorietan. Gainera, bi modalitatetara mugatzen zuen izen-ematearen muga kendu da, 24 jardunaldiko erreferentzia ezarri da eta 27ko ekainaren 13a finkatu da jarduerak antolatzeko azken egun gisa. Futbol alebineko bigarren urtean aurretiazko fasea kendu da eta errendimendurako hastapeneko ibilbidean futbol eta saskibaloi eskaintzak desagertu dira kategoria horretan.
Kirol gehiago, baina filosofia bera
26/27 programak kirol-modalitate berriak ere txertatzen ditu. Boxeoa eta gimnasia artistikoa eskaintza ofizialaren parte izango dira, eta horrek eskola-umeek dituzten praktikatzeko aukerak zabaltzen ditu. Baina eskaintza handitzeak ez du programaren filosofia aldatzen. Jolas Hezik adin txikienei zuzenduta jarraitzen du, eta Multikirolek kirol anitzeko hastapeneko funtzioari eusten dio benjamin eta alebin kategorietan.
Gakoa ez da kirol-modalitate gehiago izatea soilik, baizik eta eskola-umeen benetako parte-hartzea eta kirol-jarduerarekin duten jarraitutasuna. Izan ere, eskaintza handiagoak ez du nahitaez esan nahi kirola egiten duten eskola-umeen kopurua handituko denik.
6,48 milioi euroko ahalegin ekonomikoa
Ereduaren aldaketa ez dator baliabideen murrizketarekin. Alderantziz. 26/27 ikasturterako Gipuzkoako Foru Aldundiaren deialdiak 6.480.000 euroko aurrekontua du Jolas Hezi, Multikirola eta igeriketako hastapen-kanpainaren sostengu eta garapenerako.
25/26 ikasturteko deialdian zenbatekoa 1,5 milioi eurokoa izan zen. Bien arteko alderaketa, hala ere, zuhurtziaz egin behar da, deialdi desberdinak direlako eta aurrekontu-esparrua aldatu egin delako. Horrez gain, kuota bakarraren ezarpenarekin lotutako beste aurrekontu-partida bat dago. Foru Aldundiak adierazi zuen neurri horri lotutako ahalegina 25eko 1,2 milioi eurotik 26ko 3,9 milioi eurora igaroko zela, eta 27rako 4,2 milioi euroko kreditu-konpromisoa izango zuela. Kopuru hori ez da 6,48 milioi euroei automatikoki gehitu behar, aurrekontu-kontzeptu desberdina baita.
Horrek guztiak erakusten du parte-hartzearen jaitsierari ez zaiola baliabide gutxiagorekin erantzuten. Erronka da ahalegin ekonomiko horrek zer emaitza ematen duen parte-hartzean, zerbitzuaren kalitatean eta eskola-umeek jarduera fisikorako duten sarbidean.
Oraindik erantzunik ez duen galdera
26/27 ikasturterako ez dago oraindik parte-hartzearen datu bateraturik. Horregatik, 25/26ko 11.919 eskola-umeak erreferentziazko datu gisa erabil daitezke, baina ez dira ikasturte berrirako aurreikuspen gisa hartu behar. Azken datuak denboraldia amaitu ondoren ezagutuko dira. Orduan jakingo da Multikirolak parte-hartzea egonkortu edo berreskuratu duen, zenbat ikastetxek eta taldek eutsi dioten programari eta kluben kirol-eskolen bilakaera nolakoa izan den.
Baina parte-hartzaileen kopuru hutsa ez da nahikoa izango. Multikiroleko parte-hartzea jaitsi arren, eskola-umeek kluben edo bestelako jardueren bidez kirola egiten jarraitzen badute, jaitsieraren esanahia bestelakoa izango da kirol-praktikaren benetako galera gertatzen den egoerarekin alderatuta.
Horregatik, hurrengo ikasturteetako balantzeak ez luke galdetu behar soilik zenbat eskola-umek egiten duten Multikirola. Galdera zabalagoa izan beharko luke: zenbat eskola-umek egiten dute kirola, non egiten dute eta zenbat denboraz jarraitzen dute?
Kirol anitza ala espezializazioa?
Eztabaidaren muina ez da administratiboa soilik. Kirolari eta hezkuntzari ere badagokio. Multikirola kirol anitzeko hastapena sustatzeko eta espezializazioa atzeratzeko sortu zen. Orain, ordea, klubek gero eta aukera gehiago eskaintzen dituzte kirol zehatzetan hasteko, eta 5.000 adingabe inguruk kirol bakarreko praktika eta espezializazio goiztiarrarekin lotura dutela adierazi du Foru Aldundiak.
Horrek ez du esan nahi kirol bakarrean aritzea arazoa denik berez. Eztabaida da zer adinetan eta zer intentsitaterekin gertatzen den espezializazioa, eta nola bateratu daitekeen familien aukeratzeko askatasuna Eskola Kirolaren izaera hezitzailearekin.
Eredu berriak ez du klubetako jarduera debekatuz joera hori alderantzikatu nahi. Estrategia malgutasuna handitzea da, jarduerak bateragarriago egitea eta, aldi berean, kirol anitzeko parte-hartzerako ibilbideak mantentzea.
Datozen urteetako erronka
Kirol Up-en analisiak ez du ondorio bakar bat proposatzen, baina bai datozen ikasturteetan behatu beharreko hainbat adierazle. Multikiroleko parte-hartzaile kopuruaz gain, ikastetxe eta talde kopurua, nesken eta mutilen parte-hartzea, lurraldeen arteko aldeak, kluben kirol-eskolen bilakaera eta kirol-jardueraren jarraitutasuna izango dira giltzarri.
Ikastetxe txikiek arreta berezia beharko dute. 25/26an zortzi ikastetxe programatik atera izanak erakusten du lurralde-egiturak ere eragina duela Multikiroleko eskaintza mantentzeko gaitasunean. Inklusioak eta segurtasunak ere beren lekua izango dute eredu berrian. EKI eta EKE programek jarraitzen dute, eta 26/27 ikasturtean eguraldi-alerten aurrean jarduteko protokoloa ere txertatu da.
Eskola Kirolaren etorkizuna
Gipuzkoako Eskola Kirola aldaketa-prozesu batean dago. Multikirolaren parte-hartzearen jaitsierak agerian utzi du aurreko urteetako eredua testuinguru berri batean kokatzen dela, kluben kirol-eskolen presentzia handiagoarekin eta familien aukeratzeko askatasun handiagoarekin.
Foru Aldundiaren erantzuna malgutasuna, eskaintza handiagoa eta baliabide ekonomiko gehiago izan da. Baina benetako emaitzak ez dira araudiaren testuan edo aurrekontuan bakarrik ikusiko. Datozen ikasturteetan jakingo da eredu berriak eskola-ume gehiago kirola egitera bultzatzen duen eta, aldi berean, kirol anitzeko izaerari eta izaera hezitzaileari eusteko gai den.
Azken batean, erronka ez da Multikirolaren parte-hartzea berreskuratzea soilik. Gipuzkoako eskola-umeek kirola egiteko aukera izatea, kirola egiten jarraitzea eta aukera horiek lurralde osoan eta baldintza berdinetan izatea da.Eta hor dago 26/27 ikasturteak utziko duen galdera nagusia: Multikirolek bere lekua berreskuratuko al du, edo Gipuzkoako Eskola Kirolaren eredua beste oreka baterantz joango da?
