Jokin Altuna Altuna 1996ko martxoaren 27an jaio zen Amezketa txikian. Hogeita hamar urte bete berriak ditu eta, dagoeneko, eskupilota profesionalaren historiako izen handienen artean dago. Altuna IIIk bederatzi txapela irabazi ditu txapelketa nagusietan, lau Buruz Burukoan, lau Lau eta Erdikoan eta bat Binakakoan. 2025ean laugarren Manomanista eskuratu zuen, eta 2026an Binakako Txapelketako finala jokatu zuen eta San Fermín torneoko Lau eta Erdikoaren finalean ere aritu zen.
Ez da soilik tituluen kontua. Altunaren ibilbideak badu beste zerbait: urte gutxitan pilotari gazte eta ikusgarri izatetik jokoaren erreferente nagusietako bat izatera igaro da. Bere ezker-eskuinak, dejadek, airez egindako erremateek eta, batez ere, partida zailenetan erantzuteko gaitasunak bere belaunaldiko aurrelaririk berezienetako bat bihurtu dute.
18 urterekin profesionaletara
Altunak 2014ko ekainaren 24an egin zuen debuta profesionaletan, Eibarko Astelena pilotalekuan. 18 urte besterik ez zituen. Debutaren aurretik, ordea, ez zen ezezaguna pilotaren munduan. Amezketa eta Alegia inguruko pilotari gazteen belaunaldi berean hazi zen Iñaki Artolarekin batera, eta biek ibilbide paraleloa egin zuten afizionatuetan.
Artola lau egun geroago debutatu zen profesionaletan. Bi herriak zortzi kilometro ingurura daude, eta bi pilotariek elkar ezagutzen zuten txikitatik. Hilabete gutxira, gainera, Promozio mailako Lau eta Erdikoaren finalean elkartu ziren. Artolak 22-8 irabazi zuen eta Altunak lehen aldiz sentitu zuen txapela baten presioa profesionaletan.
Handik aurrera, ordea, bideak oso azkar aldatu ziren. Altuna Aspeko aurrelaririk garrantzitsuenetako bat bihurtu zen eta 2016an jada Lau eta Erdiko nagusiko finala jokatu zuen. Bengoetxea VI.aren aurka galdu zuen, 22-21, baina hurrengo urtean ez zuen hutsik egin.
2017: lehen txapela eta eztandaren hasiera
2017ko Lau eta Erdiko Txapelketa izan zen Altunaren lehen titulu nagusia. Urrutikoetxea gainditu zuen finalean, 22-21eko emaitzarekin. Urtebete baino gutxiago geroago, 2018an, lehen Manomanista ere iritsi zen. Olaizola II.a izan zuen aurkari Bizkaia pilotalekuko finalean. Altunak 22-14 irabazi zuen eta, 22 urterekin, eskupilota profesionaleko txapelketa garrantzitsuena irabazi zuen lehen aldiz.
Txapela hura ez zen kasualitatea izan. Altuna ez zen soilik aurrean tantoa bukatzeko gai zen pilotaria. Jokoari erritmoa emateko, aurkaria kantxatik ateratzeko eta egoera aldakorretara egokitzeko gaitasuna erakusten hasi zen. Bere jokoa, teknikoki ikusgarria izateaz gain, gero eta helduagoa zen.
«Artistaren» etiketa baino gehiago
Altunari maiz jarri zaio «artista» etiketa. Bere jokoan bada estetika: dejada, gantxoa, airez egindako kolpeak, bi paretak eta aurkaria ezustean harrapatzeko gaitasuna. Baina Altunak berak behin baino gehiagotan defendatu du bere ibilbidearen beste alderdia. Ez dela soilik talentuaren pilotaria. 2026ko Binakako Txapelketaren inguruko elkarrizketa batean azaldu zuen beti «artistatzat» jo izan dutela, baina berak asko lan egin behar izan duela eta lehiakorra dela, nahiz eta batzuetan jokoa menderatu ez.
Hor dago, agian, Altunaren bilakaeraren gakoa. Gaztetan berezitasun teknikoa zuen. Gaur egun, horri jokoaren irakurketa, fisikoa eta esperientzia gehitu dizkio. Aurrelaria da, baina ez da aurrean kokatutako pilotari klasikoa. Pilotariaren gorputzaren arabera jokatzen du, hutsuneak bilatzen ditu eta tantoa ez du beti lehen aukeran amaitzen. Behar denean atzera egiteko gai da, peloteoa luzatzen du eta, aurkariak amore emateko zorian dagoenean, erritmo aldaketa batekin erabakitzen du tantoa. Horregatik da hain arriskutsua. Ezin da partida batean bere erremateak bakarrik kontrolatu. Altunak badaki partida irabazteko modua aldatzen.
2020tik 2024ra: nagusitasunaren urterik onenak
2020an Lau eta Erdiko bigarren txapela irabazi zuen, Jaka 22-9 gaindituta. Urte hartan bertan Manomanistako finala ere jokatu zuen, baina Jakaren aurka galdu zuen, 22-20. 2021ean bere bi distantzia nagusietan nagusitu zen. Manomanista irabazi zuen Rezustaren aurka, 22-5, eta Lau eta Erdikoa Lasoren aurka, 22-20. 2022an, azkenik, Binakako Txapelketako txapela lortu zuen Julen Martijarekin batera. Laso eta Imaz izan zituzten aurkari finalean, eta Altuna-Martijak 22-20 irabazi zuten. Horrela osatu zuen «hiruko koroa»: Manomanista, Lau eta Erdikoa eta Binakakoa irabaziak zituen.
2023an laugarren Lau eta Erdikoa gehitu zuen palmaresari. Peio Etxeberria 22-9 gainditu zuen finalean. Eta 2024an berriro Manomanistako txapela. Unai Laso izan zuen aurkari eta emaitza oso argia izan zen: 22-5. Urte hartan Binakako finalean ere izan zen Martijarekin, baina Peio Etxeberria eta Zabaletaren aurka galdu zuten, 22-20.
2025eko finala: Artolaren aurkako 22-19a
Altunaren ibilbideko partidarik berezienetako bat 2025eko ekainaren 1ean jokatu zen Bizkaia pilotalekuan. Iñaki Artolaren aurka jokatu zuen Manomanistako finala. Bi pilotariek hamar urte baino gehiago zeramatzaten profesionaletan eta, gainera, lagunak eta inguruko herrietakoak ziren.
Partidak behar zuen guztia izan zuen. Altuna 7-2 aurreratu zen, baina Artolak partidari buelta eman zion eta 16-19 ere jarri zen aurretik. Une horretan Altuna ia galduta zegoela zirudien. Ez zen hala izan. Amezketarrak azken txanpan bere eskuin kolpea sakonago erabiltzea erabaki zuen. Lau pelotazo jarraian atzera bidali zituen, ezker paretara, eta tartean sake bat egin zuen. Azken sei tantoetako kolpe horiek partida aldatu zuten. Azkenean, 22-19.
Txapela horrek balio berezia izan zuen, gainera. Altunak Joseba Larreta «Latu» bere lagun eta jarraitzaile handiari eskaini zion garaipena. Larreta aste batzuk lehenago hil zen, 38 urte zituela. Finalaren ondoren, Altuna hunkituta agertu zen eta onartu zuen «ez zeukala indarrik» eta indarrak ez zituen lekutik atera behar izan zituela.
Laugarren Manomanista horrekin, Altunak Atano III.a, Rubén Beloki eta Aimar Olaizola bezalako pilotarien maila berean jarri zuen bere burua txapelketa horretako garaipen kopuruari dagokionez. Aurretik bost edo gehiago dituzten soilik hiru pilotari daude: Martínez de Irujo bostekin eta Retegi II.a eta Azkarate sei txapelekin; Julián Retegi da errekorrarekin, hamaikarekin.
2026: bederatzi txapela eta oraindik goian
2026ak ez dio Altunari txapela berririk eman txapelketa nagusietan, baina bai bere maila mantentzeko beste bi erakusgarri. Martxoan Binakako Txapelketako finalera iritsi zen Joseba Ezkurdiaren alboan. Aspek sortutako bikoteak hasieran zalantza batzuk eragin zituen, baina txapelketa aurrera joan ahala sendotu egin zen. Altunak eta Ezkurdiak finala jokatu zuten Laso eta Albisuren aurka, baina 22-16 galdu zuten.
Uztailean, berriz, San Fermín torneoko Lau eta Erdiko finalean aritu zen. Unai Lasoren aurka izan zen, Navarra Arenan, eta 20-22 galdu zuen. 3.000 ikusle inguruk jarraitu zuten partida. Ez da xehetasun hutsala: Altunak 30 urte bete dituen urtean ere eliteko finaletara iristen jarraitzen du.
Zenbakiek erakusten dutena
Altunaren palmaresak bederatzi txapela nagusi jasotzen ditu gaur egun: lau Manomanistakoak, lau Lau eta Erdikokoak eta bat Binakakokoa. Bere profesional ibilbidearen lehen hamar urteetan, 2024ko ekainean, 652 partida jokatu zituen Aspeko kamisetarekin, 383 garaipen eta 252 porrotekin. Garai hartan zortzi txapela zituen eta hamabost final jokatuak zituen.
Urtebete geroago, Manomanistako laugarren txapelarekin, bederatzi titulu nagusira iritsi zen. Eta badago beste datu bat ere bere tamaina ulertzeko: 2025eko Manomanistako finalarekin, zortzi edizioetako sei final jokatu zituen. Ez da ohikoa txapelketa bakarrean hainbeste urtez jarraian goiko mailan egotea.
Amezketa ez da ahaztu
Altunaren ibilbidean badago beste elementu bat, palmaresak baino zailagoa neurtzen dena: bere herriarekiko lotura. Amezketa ez da pilotaren hiriburu handietako bat. Herri txikia da, Tolosaldean, baina azken urteotan Altuna III.aren izenarekin lotuta agertu da behin eta berriz. Amezketarra ez da sekula aldendu bere jatorritik, eta bere ibilbideak badu tokiko kirolaren eta eliteko kirolaren arteko zubi moduko bat. Horregatik du berezitasun bat Altunak. Ez da soilik txapelak irabazi dituen pilotaria. Gipuzkoako herri txiki batetik atera eta eskupilota profesionalaren aurrealdeko izenetako bat bihurtu den kirolaria da.
Talentutik erreferentziara
2014an debutatu zuenean, 18 urteko aurrelari gazte bat zen. 2017an lehen txapela irabazi zuen. 2018an lehen Manomanista. 2021ean bi txapelketa nagusi urte berean. 2022an hiruko koroa osatu zuen. 2024an laugarren Manomanista. 2025ean, Artolaren aurkako 22-19ko final gogorrean, bosgarren hamarkadara hurbiltzen ari ziren aurreko belaunaldietako mitoei estatistiketan ere heldu zitzaien. Orain 30 urte ditu eta bederatzi txapela ditu.
Baina Altunaren benetako balioa ezin da txapela kopuruarekin bakarrik neurtu. Bere belaunaldiko aurrelaririk eraginkorrenetako bat da, teknika, ausardia eta lehiakortasuna uztartzen dituelako. Egun txarra izan dezake, partida gaizki hasi, aurkaria nagusi izan daiteke; baina tanto erabakigarrienetan Altuna beti dago hor.
Horixe da, agian, bere ezaugarri nagusia. Ez dela inoiz erabat kanpoan geratzen. Eta hori da Amezketa txikiko Jokin Altuna eskupilota profesionalaren historiako izen handienetako bat bihurtu duen ezaugarria.
